14 mart beynəlxalq “Pi” günü kimi qeyd edilir. Bu gün ilk dəfə 1988-ci ildə San-Fransiskoda Eksploratorium elmi-kütləvi muzeyində qeyd edilib. Qərar verilib ki, Pi günü saat 01:59-da qeyd edilsin.
Pi ədədi haqqında ən maraqlı məlumatları toplamışıq:
Pi-nin kəşfi
Pi ədəninin kim tərəfindən və necə tapıldığı dəqiq bilinmir. Bunun səbəbi isə Pi ədədinin fərqli dövrlərdə fərqli millətlər tərəfindən istifadə edilməsidir. Babillərdən başlayaraq, Orta Şərq, Aralıq dənizi sahillərində yaşayanlar Pi ədədindən xəbərdar olublar. Fərqli mədəniyyətlər bu ədəd üçün müxtəlif saylar istifadə ediblər.
Pi ədədinin müxtəlif hesablamaları
- Arximed Pi-ni 3.1/7 ilə 3.10/71 arasında bir ədəd olaraq hesablayıb.
- Misirlilər 3.1605
- Babillilər 3.1/8
- Ptolemey 3.14166
- İtalyan Lazzarini 3.1415929
- Fibonaççi 3.141818 rəqəmini əldə edib.
- Fabris Bellard 2010-cu ildə Çudnovski alqoritmi ilə Pi ədədinin 2.699.999.990.000 pilləlisini tapıb.
Pi simvolu
Simvolu Yunan əlifbasının 16-cı hərfidir. Bu hərf eyni zamanda yunanca dairə mənasına gələn “perimetier” sözünün də ilk hərfidir. İsveçrəli riyaziyyatçı Leonard Eyler 1737-ci ildə dərc etdiyi məqaləsində dairənin uzunluğunun diametrinə nisbətindən danışanda, bu simvoldan istifadə edib. Leonard Eylerdən sonra gələn bütün riyaziyyatçılar bu simvolu mənimsəyərək, istifadə etməyə başlayıblar.
Pi-nin neçə pilləsini bilirsiniz?
Pi rəqəmlərini yadda saxlamaq bir çox insan üçün hobbidir. Bunla bağlı rekord Pi-nin ilk 67 890 rəqəmini yadda saxlamağı bacaran Lu Çao adlı çinliyə məxsusdur. Lu Çaonun Dünya Rekordu üçün bütün bu rəqəmləri əzbərdən deməsi 24 saat 4 dəqiqə vaxt aparıb. 2006-cı ildə Akira Haraquti adlı yapon Pi-nin 100 000 rəqəmini əzbərlədiyini desə də, bu, rəsmi olaraq təsdiqlənmədiyi üçün rekord kimi qeydə alınmayıb.
Ədəbiyyatda Pi
Pi ədəbiyyata da daxil olub. Bu ədədlə məhdudlaşmış üsulla şeir və ya mətn yazan müəlliflər var. Hətta bunun üçün xüsusi ifadə (pilish) də var. “Pilish” poeziyada ardıcıl gələn hər sözdəki hərf sayının Pi ədədindəki sıraya uyğun olması deməkdir. Qorxu janrındakı hekayələri ilə məşhur olan Edqar Allan Ponun bu cür şeirləri də var. Ən uzun “pilish” mətni də elə onun yazdığı “Not a wake” kitabıdır. Bu kitabdakı mətnlər Pi-nin ilk 10 000 rəqəminə uyğunlaşdırılıb.
Pi haqqındakı bütün məlumatlar Pi-nin içindədir
Tamamilə təsadüfi xüsusiyyətli olduğunu nəzərə alsaq, Pi kifayət qədər uzunluqda yazılsa, hər bir rəqəm sırasını Pi-nin tərkibində tapa bilərsiniz. Yəni, ad gününüzü, telefon nömrələrinizi, ya da təsadüfi yazacağınız hər hansı bir ədəd Pi-də var. Hərfləri rəqəmlərə çevirərək kod əldə etsək, hər hansı şəxsin və ya qurumun adını, hətta “Səfillər” qalınlığında bir kitabı da Pi-də tapmaq mümkündür.
Pi = Pie?
Pi ilə tort, piroq sözünün ingiliscə qarşılığı olan “Pie”ın oxunuşu eyni olduğu üçün xarici ölkələrdə onların arasında qəribə bağ yaranıb. Pi günü hesab edilən 14 martda xüsusi Pi piroqları hazırlanır və süfrələrə düzülür.
