Bu gün Dünya Mətbuat Azadlığı Günüdür və bununla əlaqədar “Sərhədsiz reportyorlar”(RSF) beynəlxalq qeyri-hökumət təşkilatı 2022-ci ildə ölkələrdə Mətbuat Azadlığı İndeksini açıqlayıb.
Hesabat hansı meyarlara əsaslanır:
- siyasi:
- iqtisadi;
- sosial-mədəni;
- təhlükəsizlik;
180 ölkənin yer aldığı siyahıda Azərbaycan ötən illə müqayisədə 13 pillə irəliləyərək 154-cü yerdə qərarlaşıb.
Azərbaycanda medianın durumu necə dəyərlənidirilib:
- Prezident İlham Əliyev 2014-cü ildən bəri qalan tənqidçiləri amansızcasına susdurmağa çalışır.
- Faktiki olaraq bütün media sektoru rəsmi nəzarətdədir və dövlət televiziyası ən populyar informasiya mənbəyidir. Ölkə daxilindən müstəqil televiziya və ya radio yayımlanmır, tənqidi mövqedən çıxış edən bütün çap qəzetləri bağlanıb. Dövlət senzurasının hədəfində olan müstəqil xəbər saytlarının əksəriyyəti xaricdə yerləşir.
- Hakimiyyət özünüsenzuradan imtina edən jurnalistləri sıxışdırmağa çalışır. Bu müxbirlərin məlumat əldə etmək imkanı ciddi şəkildə məhdudlaşdırılıb, dövlət qurumları onların suallarına cavab verməkdən imtina edirlər. KİV-i tənzimləyən agentliklərin, eləcə də jurnalistlər federasiyasının direktorları hökumət tərəfindən təyin olunan şəxslərdir. Hakimiyyət tənqidçiləri şəxsi məlumatların yayılması ilə hədələmək üçün hökumətyönlü mediadan istifadə edir.
- Media qanunları son 20 ildə getdikcə repressiv xarakter alıb. Sektoru tənzimləyən bir çox qanunlar ölkənin mətbuat və ifadə azadlığı ilə bağlı beynəlxalq öhdəliklərini pozur. “Facebook” və ya “YouTube” kimi platformalarda hökuməti tənqid edən istənilən sosial media istifadəçisi ciddi cəzalarla üzləşir.
- Xarici donorlarla əməkdaşlıq 2014-cü ildən qadağan edilib. Hökumət reklam sektoruna nəzarət edir, ölkədə heç bir müstəqil satış məntəqəsi fəaliyyət göstərə bilməz. Hökumətyönlü media pul mükafatları və rəsmi subsidiyalar alır. Hakimiyyət onların tərəfində olan jurnalistlərə mənzil və ya digər maddi dəyəri böyük hədiyyələr verməkdən çəkinmir.
- Bakıdan kənarda mediada çalışan qadınların çoxu öz işlərini sərbəst şəkildə həyata keçirə bilmirlər. KİV-lərə mütəmadi olaraq cinayətkar qruplar tərəfindən təzyiqlər edilir ki, onlar haqqında məlumat dərc etməsinlər. Cinayətkarlar şəkillərini gizlətmək üçün bəzi saytlara pul ödəyirlər.
- Təzyiqlərə, şantaj və ya korrupsiya cəhdlərinə müqavimət göstərən jurnalistlər absurd bəhanələrlə həbs edilirlər. Son 20 il ərzində heç bir məmur və ya polis əməkdaşı jurnalisti döydüyünə, təhqir etdiyinə görə cəzalandırılmayıb. Bir qayda olaraq, jurnalistlər rəsmi nəzarətdədir və onlar öz mənbələrini qoruyacaqlarına söz verə bilməzlər. Hakimiyyət mühacirətdə olan müstəqil jurnalistlərin ölkədə qalan dostlarına və ailələrinə təzyiq edərək onları özlərinə tabe etməyə çalışır.
Statistikaya nəzər yetirdikdə qonşu ölkələrdən Türkiyə, Gürcüstan və Ermənistanın Azərbaycandan irəlidə olduğu görünür.
Qonşu ölkələrdə medianın durumu:
- Ermənistan – 51;
- Gürcüstan – 89;
- Türkiyə – 149;
- Rusiya – 155;
- İran – 178.
Ötən il Ermənistan 63, Gürcüstan 60, Türkiyə 153, Rusiya 150, İran isə 174-cü sırada olub.
